|
Mađarska književnost u Jugoslaviji pod ovim
imenom nastala je 1918. godine. Međutim, u onim
jugoslovenskim područjima koja nastanjuju i Mađari,
mađarska pismenost i poezija imaju viševekovno pamćenje;
ta tradicija, između ostalog, sadrži i biblijski prevod
iz 1430. godine, bački renesansni centar Petera Varadija,
istoriografski rad Đerđa Seremija o Seljačkoj buni Đerđa
Dože i o prvim turskim osvajanjima. Značajni su i
književni spomenici duhovnog života vojvođanskih gradova
19. veka, osobito u Subotici i Somboru. Ovo su sve
činioci i sveopšte mađarske književne i duhovne
tradicije a, istovremeno, predstavljaju i temelje
mađarske književnosti u Jugoslaviji koja se izgrađivala
nakon 1918. godine.
|
Pored časopisa Hid, Letünk,Új Simposion i Het nap,
razvoju mađarske književnosti u značajnoj meri doprinosi
Izdavačko preduzeće ''Forum'' koje je, od osnivanja
1967. do danas, objavilo više od 2.000 naslova knjiga na
mađarskom jeziku.
Poznati pisci na mađarskom jeziku u Vojvodini su:
Kornel Senteleki, Jožef Debreceni, Karolj Ač, Mihalj
Majtenji, Karolj Sirmai, Laslo Gal, Janoš Urban, Šandor
Bogdanfi, Imre Čepe, Ferenc Feher, Nandor Major, Laslo
Kopecki, Imre Šafranj, Imre Bori, Ištvan Seli, Ištvan
Domonkoš, Oto Tolnai, Katalin Ladik, Laslo Vegel, Nandor
Gion, Ferenc Deak, Ištvan Banjai, Janoš Siveri, i dr.
|
|
Društvo za mađarsku kulturu u Jugoslaviji,
osnovano 1990, je dobrovoljna, demokratska, slobodna
asocijacija književnika, naučnika, publicista,
stručnjaka društvenih i prirodno-matematičkih nauka,
prevodilaca i svih drugih intelektualaca koji doprinose
razvoju mađarske kulture.
Mihalj Majtenji (1901-1974),
jedan je od utemeljivača savremene književnosti
vojvođanskih Mađara.
Autor je 10 knjiga, više pozorišnih i radio
drama, književni prevodilac i novinar.
|
Društvo ima oko 460 članova. Značajni projekti Društva
su: istraživački rad u oblasti književnog nasleđa i
izvorne narodne muzike vojvođanskih Mađara, negovanje
kulture maternjeg jezika, organizovanje likovnih izložbi,
muzičkih večeri i lingvističkih i folklorističkih
seminara, itd.
Adresa:
Društvo za mađarsku kulturu u Jugoslaviji,
21000 Novi Sad, Trg Ferenca Fehera 1,
Tel / Fax: 021 56 422.
|
| |
Poznati likovni umetnici mađarske narodnosti u
Vojvodini su:
Handa Andraš, Tivadar Vanjek, Imre Šafranj, Jožef Ač,
Bela Pehan, Šandor Mesaroš, Petrik Pal, Gabor Almaši,
Silađi Gabor, Atila Černik, Eržebet Mezei, Aranka Mojak,
Đerđ B. Sabo, Andraš Sabo, i dr. |
|
Kulturno-obrazovni centar ''Thurzó Lajos'' u
Senti je kulturno-prosvetna ustanova koja u svom sastavu
ima Gradski muzej, Gradsku biblioteku, Radnički
univerzitet, Dom kulture i Bioskop ''Tisa''.
Osnivač je i poznate Umetničke kolonije u Senti.
Adresa:
KOC ''Turzo Lajoš'',
Senta, Petra Drapšina18,
Tel. 024 812 526, 024 812 511,
Email:
jeno@kocos.thurzol.org.yu,
Email:
kapocs@kapocs.org.yu
|
Eksperiment II, kombinovana tehnika
Petrik Pal, (Petrik Pál)
|
Sa izložbe:
stvaralaštvo Andraša Handje
(Hangya András Muvészete)
|
|
Pozorišne predstave na mađarskom jeziku izvode
dva profesionalna pozorišta: Narodno pozorište -
Népszinház u Subotici i Novosadsko pozorište -Ujvídéki
színház u Novom Sadu i dva pozorišta za decu: Pozorište
za decu - Gyermekszinház u Subotici i Lutkarska scena
Narodnog pozorišta ''Toša Jovanović'' u Zrenjaninu.
|
Atila Meš (Mess Attila), Marta Budanov (Budanov Mârta),
Gertruda Fridrik (Fridrik Gertrúd), u predstavi "Ovamo i
onamo" - "Emide és Arnoda" Mikloša Mesalja (Meszely) i
Bele Kaloa (Kaló), u izvođenju Dečijeg pozorišta -
Gyermekszinház u Subotici. |
Ibi Romhanji (Ibi Romhányi) glumica Novosadskog
pozorišta - Újvidéki sinház
ulje na platnu 60x50, rad Dobroslava Ulića |
Laslo Pataki (László Pataky) glumac Drame na mađarskom
jeziku Narodnog pozprišta - Népsinház u Subotici,
ulje na platnu 60x50, rad Dobroslava Ulića |
|
|
|
Novosadsko pozorište - Ujvídéki színház osnovano
je 1973. godine sa ciljem da razvija pozorišnu umetnost,
neguje čistotu mađarskog govornog jezika i književnog
izraza.
Pozorište je ostvarilo brojne predstave u Novom Sadu i
na gostovanjima u zemlji i inostranstvu.
Adresa:
Ujvídéki színház,
21000 Novi Sad, J.Subotića 3 - 5,
Tel. 021 51 564, 021 622 592,
Email:
office@uvszinhaz.co.yu
Web:
uvszinhaz.co.yu
|
Novosadsko pozorište - Ujvideki sinház
Fotografija Gavrila Grujića |
|
Pozorišne predstave na mađarskom jeziku izvode, takođe i
mnogobrojna amaterska pozorišta, od kojih su napoznatija:
KUD ''Petefi Šandor'' iz Mužlje, KUD ''Egység'' iz
Kikinde, KUD ''Petefi Šandor'' iz Kupusine, KUD ''Aranji
Janoš'' iz Srbobrana, KUD ''Népkör'' iz Kule, Teatar ''Orfej''
iz Čoke, Senćanska pozorišna grupa, KUD ''Jožef Atila''
iz Debeljače, i dr. |
|
KUD ''Egység'' iz Kikinde, osnovano 1945. godine,
razvilo je svoju delatnost kroz rad nekoliko sekcija:
dramske, folklorne, ženskog hora i narodnog orkestra.
Dramska sekcija redovno učestvuje na Festivalu
amaterskih pozorišta Mađara Vojvodine i Susretu
amaterskih pozorišta Vojvodine.
Adresa:
KUD ''Egység'',
Kikinda, Dositejeva 28,
Tel. 0230 21 161 |
|
Amaterski kulturni pokret koji obuhvata mađarsku
nacionalnu zajednicu ima značajnu ulogu u očuvanju
kulture, tradicije, maternjeg jezika i identiteta Mađara
u Vojvodini. |
KUD ''Petefi Šandor'' u Kupusini
osnovano je 1947. godine sa ciljem da neguje kulturni
amaterizam i folklornu baštinu vojvođanskih Mađara.
KUD ima književnu, dramsku i folklornu sekciju, kao i
opremljenu etnografsku zbirku u kojoj je prikazana
tipična kuća u Kupusini sa početka 20. veka.
Adresa:
KUD''Petőfi Sándor'',
Kupusina, Apatinski put l,
Tel / Fax: 025 78 681 |
|
Na području Vojvodine postoji 87 mađarskih
kulturno-umetničkih društava koja su članovi Kulturnog
saveza vojvođanskih Mađara.
|
Kulturni savez vojvođanskih Mađara, osnovan 1992,
je asocijacija svih organizacija koje neguju kulturu
Mađara u Vojvodini.
Stara se o očuvanju, negovanju i unepređenju kulture i
organizator je vrhunskih ostvarenja i manifestacija
kulture vojvođanskih Mađara.
Adresa:
Vajdasági Magyar müvelödési szövetség,
24000 Subotica, Ž. Zrenjanina 11
Tel / Fax: 024 551 822 |
Jedna od najstarijih ustanova u Vojvodini koja radi u
kontinuitetu je Mađarski kulturni centar ''Népkör''
u Subotici, osnovan 1872. godine.
Pored biblioteke i čitaonice, u sastavu ima i literarnu,
dramsku, muzičku i folklornu sekciju.
Adresa:
MKC ''Népkör'',
24000 Subotica, Ž. Zrenjanina 11,
Tel / Fax: 024 557 033
E-mail:
nepker@tippnet.co.yu
|
|
Najznačajnije manifestacije kulturnog stvaralaštva
vojvođanskih Mađara su:
|
Izvorni muzički instrumenti koji prate mađarske
običaje i igre u Vojvodini su: cimbalo, citra,
bas, frula, viola i violina. |
- u oblasti književnosti:
Dani Mihalja Majtenjija, Sentelekijevi dani,
Memorijal ''Ferenc Feher'', Memorijal ''Karolj Sirmai'',
Memorijal ''Sabo B. Đerđ'', Memorijal ''Zoltan Čuka'',
Dan poezije;
- u oblasti pozorišta i muzike:
Festival amaterskih pozorišta vojvođanskih Mađara,
Festival folklornog stvaralaštva Mađara u Vojvodini ''Durindo''
i ''Gyöngyösbokréta'', Susret folklorista Vojvodine ''Tŕnchŕz''
u Čoki, Takmičenje vojvođanskih dečijih citraških
sastava i solista ''Zlatna citra'' u Srbobranu, Festival
pevanih pesama u Senti, Muzički festival mađarske pesme
i čardaša VIVE u Debeljači;
- u oblasti narodnog stvaralaštva:
Međunarodna izložba ručnih radova i kolekcionara ''MIRK''
u Mužlji. |
Dani kulture vojvođanskih Mađara
prikazuju najkvalitetnija individualna i grupna
ostvarenja vojvođanskih Mađara u tekućoj godini.
Organizuju se svake godine u više mesta
Vojvodine i traju od avgusta do decembra.
Organizator:
Kulturni savez vojvođanskih Mađara. |
Festival ''Durindo'' i ''Gyöngyösbokréta''
osnovan je 1936. godine, održava se svake godine, u junu,
u drugom mestu Vojvodine i traje tri dana. U programu
učestvuje oko100 umetničkih grupa koje neguju izvornu
mađarsku muziku na starim instrumentima i oko 50
ansambala koji neguju mađarski folklor.
|
|
|
|
|
Predstava sa Festivala amaterskih pozorišta
Mađara Vojvodine
|
Festival amaterskih pozorišta vojvođanskih Mađara
održava se svake godine, krajem marta i početkom aprila,
u drugom mestu Vojvodine i traje 10 dana. Predstave
prati stručni žiri.
|
Zlatna citra je takmičenje citraša solista, dueta
i ansambala dece osnovnih škola Vojvodine, održava se
svake godine u maju, u Srbobranu i traje jedan dan.
Učestvuje oko 160 takmičara.
Organizator:
Klub ljubitelja citraške muzike,
Srbobran, Sv Save 19/a,
E-mail:
dnemet@eunet.yu
|
|
|
|
Folklorni ansambl MKUD ''Petefi Šandor'' iz
Novog Sada
|
Mađarsko kulturno-umetničko društvo ''Petefi Šandor''
u Novom Sadu osnovano je 1945. godine, s ciljem da
neguje kulturu, tradiciju, maternji jezik, narodne
običaje i narodne plesove vojvođanskih Mađara.
Društvo ima 11 sekcija. U sastavu Društva radi i pevačka
grupa izvornih narodnih pesama ''Guzsalyas''. Društvo je
izdalo Monografiju o 70 godina rada.
Adresa:
MKUD ''Petöfi Sándor'',
Novi Sad, Jožefa Atile 16,
Tel. 021 367 061 |
|
