Kratak istorijat

Koreni najstarijeg profesionalnog teatra sežu u 1861. godinu kada je na Sednici Srpske čitaonice u Novom Sadu 16. (28.) jula, kojom je predsedavao Svetozar Miletić, osnovano Srpsko narodno pozorište. U vreme kada je Miletićev vršnjak i prijatelj Jovan Đorđević počeo na zalasku 1860. u Srpskom dnevniku da objavljuje svoje poznate članke u prilog osnivanja Srpskog narodnog pozorišta u Novom Sadu, na prostorima koji su sačinjavali prethodnu Jugoslaviju nije delovalo ni jedno pozorište na jezicima jugoslovenskih naroda. Godinu dana kasnije osniva se Srpsko narodno pozorište u Novom Sadu, a prvi upravnik je Jovan Đorđević.
Posle uspešnog gostovanja u Beogradu (1868) knez Mihajlo, oduševljen novosadskim glumcima, pozvao je Jovana Đorđevića da i u Srbiji osnuje stalno pozorište. Tom pozivu i izazovu upravnik ne samo da nije odoleo, nego je sa sobom poveo polovinu novosadskog ansambla među kojima je bilo i nekoliko prvaka. Sedam godina posle Srpskog narodnog pozorišta u Novom Sadu nastalo je Narodno pozorište u Beogradu. Srpsko narodno pozorište se održalo jer je zaista bilo narodno. Njegovi glumci nisu bili samo umetnici nego i kulturni misionari koji su samopregorno i postojano, životnom rečju sa pozornice bitno uticali na svest naroda i njegovu borbu za slobodu. U pozorištu koje je najveći deo vremena provodilo na gostovanju izrasla je grupa velikih glumaca i glumica: Dimitrije Ružić, Laza Telečki, Miša Dimitrijević, Ilija Stanojević, Dimitrije Spasić, Milka Grgurova, Draginja Ružić, Draga Spasić...

Među njima bio je i neobičan čovek, čarobnjak koji na pozornici može sve, najveći umetnik srpskog glumišta - Pera Dobrinović. Njemu je u godini u kojoj je otvorena zgrada SNP, 1981. godine, podignut spomenik. Finansirano od naroda, s razvijenim oblicima društvenog upravljanja, Pozorište uspešno deluje do početka Prvog svetskog rata. Period između dva svetska rata biće najnesrećnije razdoblje u istoriji Pozorišta. Menjana su mu imena. U sastavu će biti i Opera od 1920. do 1925. godine, kada je zbog nedostatka novca ukinuta, a zatim je dve godine delovala kao Opereta. Nije bilo novca ni za operetu. U noći između 22. i 23. januara 1928. godine, posle predstave Raspikuće, u požaru nestaje zgrada Dunđerskog pozorišta, a s njom i celokupan fundus dekora i kostima i biblioteke neprocenjive vrednosti. Pod imenom Narodno pozorište Dunavske banovine ono je, zahvaljujući dobro vođenoj kadrovskoj i repertoarskoj politici, uspelo da ostvari većinu veoma zapaženih predstava, nastupajući svake sezone u Somboru, Subotici, Petrovgradu (Zrenjaninu), Kragujevcu. Posle Drugog svetskog rata zavesa je svečano podignuta 17. marta 1945. godine, predstavom Najezda Leonida Leonova, u režiji Jovana Konjovića. Na čelu obnovljenog pozorišta bio je pesnik Žarko Vasiljević. Pozorište je obnovljeno kao Vojvođansko narodno pozorište, a novembra 1951. vraćeno mu je ime pod kojim je pre devedeset godina osnovano - Srpsko narodno pozorište.
Stalna Opera formirana je 1947, a Balet 1950. godine, tako da SNP sadrži: Dramu, Operu i Balet. Sterijino pozorje osnovano je 1956. u Novom Sadu. Ideja je potekla iz SNP, koje je postalo njen neposredan nosilac.

Nova zgrada

Nova zgrada Srpskog narodnog pozorišta otvorena je 28. marta 1981. dan posle Svetskog dana pozorišta, u 120. sezoni postojanja Srpskog narodnog pozorišta. Tako je 28. mart ustanovljen kao Dan Srpskog narodnog pozorišta kada se sumiraju jednogodišnji umetnički rezultati i kada se nagrađuju najbolja individualni i kolektivna umetnička ostvarenja. Na prostoru od preko dvadeset hiljada kvadratnih metara deluju tri umetnička korpusa: Drama, Opera i Balet. Sve radionice smeštene su u zgradi SNP, osim Kombinata teških radionica koji je izdvojen u posebnoj zoni i osposobljen za izradu dekora. U okviru tri umetnička ansambla s pratećim službama deluje oko 600 zaposlenih članova.

Drama

Na sceni SNP svoju glumačku karijeru započela je Mira Banjac, a do glumačkih visina vinuli su se mnogi, toj sceni verni, poput Siniše i Ljubice Ravasi, Stevana Šalajića, Petra Vrtipraškog, Ivana Hajtla, Milice Kljaić-Radaković, Jelice Bjeli, Dobrile Šokice, Mire i Stevana Gardinovačkog, Zaide Krimšamhalov, Velimira Životića, Milene Bulatović-Šijački, Rade Kojadinović, Vladislava Kaćanskog, Vase Vrtipraškog, Ksenije Martinov-Pavlović, Sonje Stipić, Novaka Bilbije... Veliki put slede mladi, ali već afirmisani glumci sa Glumačke akademije u Novom Sadu, poput Gordane Đurđević- Dimić, Jasne Đuričić, Aleksandra Gajina, Miodraga Petrovića, Aleksandre Ilić-Pleskonjić, Predraga Momčilovića, Dragomira Pešića, Zorana Bogdanova, Lidije Stevanović, Tijane Maksimović, Borisa Isakovića, do najmlađih Jugoslava Krajnova, Milovana Filipović, Srđana Timarova, Jovane Stipić, Lene Bogdanović i drugih. U sazvežđu velikih glumaca našao se i naš prerano preminuli glumac Predrag Peđa Tomanović.

Nagrade

Srpsko narodno pozorište, koje ne samo da je jedan od osnivača i domaćina Sterijinog pozorja (1956), već je učestvovalo devetnaest puta, osvojivši osamdeset različitih nagrada. Na najstarijem pozorišnom festivalu u zemlji - Susretu vojvođanskih pozorišta učestvovalo je 50 puta, osvojivši preko 125 nagrada. Učestvovalo je na Festivalu malih i eksperimentalnih scena u Sarajevu 4 puta i osvojilo nekoliko nagrada. Na Danima komedije u Jagodini učestvovalo je desetak puta. Na festivalu glumca, Svečanostima Ljubiša Jovanović učestvovalo je više puta, a 1997. godine Jasna Đuričić osvojila je glavnu glumačku nagradu za ulogu Murlin Murlo u istoimenom komadu Nikolaja Koljade. Poznati umetnici Srpskog narodnog pozorišta nagrađeni su Oktobarskom nagradom grada Novog Sada 40 puta, Sedmojulskom nagradom 3 puta, a Udruženje dramskih umetnika Srbije nagradilo je oko pedeset umetnika. Srpsko narodno pozorište kao institucija nagrađeno je 1973. godine Vukovom nagradom, a 1981. Nagradom AVNOJ-a, Oktobarsku nagradu grada Novog Sada 1986. povodom 125-godišnjice postojanja, Statuetu Joakim Vujić 1993, Prvomajsku nagradu 1998, Orden Vuka Karadžića 1999, a Medalju Puškin 2000. godine.

Prvi pozorišni časopis

Srpsko narodno pozorište jedino ima svoj časopis Pozorište, pokrenut 1871. godine, deset godina posle osnivanja Srpskog narodnog pozorišta. Izlazio je pod uredištvom Antonija Hadžića punih 37 godina kao dnevni list. Jedino kada je grupa bila na gostovanju, izlazio je kao mesečnik, deset brojeva u sezoni, koliko traje pozorišna sezona. Šezdeset godina posle prekida, kao mesečnik, u izdanju Srpskog narodnog pozorišta izlazi u kontinuitetu trideset četiri godine, od oktobra 1968. godine. Osnovna namena lista je da prati pozorišnu produkciju na matičnoj sceni, od ideje o nastanku predstave, do njene realizacije - premijere i kasnije punog scenskog života, kao i pozorišna zbivanja u zemlji i inostranstvu, tako da pozorišni časopis pozorište postaje bogata riznica za buduća pozorišna istraživanja. Pozorište je najradoznaliji pratilac svih zbivanja na sceni, pa pomno beleži sva događanja, uz naglašenu svest o pozorišnoj umetnosti kao umetnosti trenutka (najprolaznijoj), a "večno je samo ono što je zapisano". Urednik časopisa od 1983. godine (u kontinuitetu) jeste mr Vesna Krčmar.

Izdavačka delatnost

Osim pozorišne periodike Srpsko narodno pozorište ima izdavačku delatnost od 1961. godine, kada je povodom obeležavanja 100-godišnjice SNP objavljena Spomenica SNP i Zbornik jugoslovenskih pozorišta.
Kao posebno značajan izdavački poduhvat navodimo obimnu knjigu rađenu povodom 50-godišnjice Opere SNP - Pedeset godina Opere u sezoni 1997/98. godine, kada je obeležavano pedeset godina kontinuiranog rada Opere.
Godine 1999. iz štampe je izašla knjiga, zbornik tekstova Miloš Hadžić, posvećena jednom od najuspešnijih upravnika SNP posle Drugog svetskog rata, što je četrdeseti naslov u izdanju Srpskog narodnog pozorišta. Najnovije izdanje je studija dr Branke Radović o operi Suton Stevana Hristića, naslovljena Otmenost posrtanja.