Matica srpska je najstarija kulturno-naučna ustanova Srba, književno, naučno i kulturno društvo. Osnovana je 1826. godine u Pešti, a 1864. godine preseljena u Novi Sad, gde se nalazi i danas. Njen zadatak je bio da služi prosvećivanju i rasprostiranju književnosti srpskog naroda, pa je pokrenut i časopis Letopis Matice srpske, koji se smatra, zbog kontinuiranog izlaženja, "najstarijim časopisom za književnost u svetu". Brojni su značajni događaji koje je inicirala i ostvarila Matica srpska. Pomenućemo ediciju Knjige za narod (1885–1932), Novosadski dogovor (1954) i njegovi rezultati, Pravopis srpskohrvatskog jezika (1960) i šestotomni Rečnik srpskohrvatskog književnog jezika (1967–1976), u pripremi su Leksikon pisaca Jugoslavije, Srpski biografski rečnik i Srpska enciklopedija. Iz okrilja Matice srpske izrasli su Muzej Vojvodine i Zavod za zaštitu spomenika kulture Vojvodine, a u njenom sastavu su ostali Biblioteka Matice srpske koja ima tri miliona knjiga i status nacionalne institucije, Galerija Matice srpske i Izdavačko preduzeće Matice srpske. Zbog izuzetnog značaja za kulturu srpskog naroda, 1992. godine donet je i Zakon o Matici srpskoj.

Matica srpska je, kao što se zna, nekoliko puta premeštala svoje sedište u Novom Sadu. Od 1928. godine je u zdanju koje je po projektu arhitekte Momčila Tapavice 1912. godine sagradila za sirotište Marija Trandafil, najveća srpska dobrotvorka.

Danas Matica ima sedam naučnih odeljenja: (1) za književnost i jezik; (2) za društvene nauke; (3) za prirodne nauke; (4) za likovne umetnosti; (5) za scenske umetnosti i muziku; (6) za leksikografiju i biobibliografiju i (7) Rukopisno odeljenje koje vodi bogat i dragocen arhiv, pretežno književnih rukopisa. Jedino to odeljenje radi sa plaćenim arhivističkim kadrom, referenti odeljenja, servisno i pomoćno osoblje, te sekretar koji omogućuje nesmetano funkcionisanje celokupnog rada.

Svi ostali članovi Matice, a ima ih preko tri hiljade, kao i čelnici (sekretari odeljenja, predsedništvo, mnogi odbori i uredništva) rade bez ikakve ili sa simboličnom novčanom nagradom osim autorskih honorara.

Osim Letopisa Matice srpske, Matica srpska izdaje devet naučnih časopisa - zbornika: Zbornik za društvene nauke, Zbornik za prirodne nauke, Zbornik za književnost i jezik, Zbornik za filologiju i lingvistiku, Zbornik za likovne umetnosti, Zbornik za istoriju, Zbornik za slavistiku, Zbornik za scenske umetnosti i muziku i Zbornik za klasične studije.

Ovi zbornici - časopisi imaju polugodišnju učestalost, ali u poslednjim godinama često se štampaju kao dvobroji zbog finansijske oskudice. Ovom nizu treba dodati Temištvarski zbornik posvećen Srbima u Rumuniji, koji izlazi povremeno, Sveske za objavljivanje građe iz četiri naučne oblasti i četiri serije, stručni tromesečnik Jezik danas, i biltenski godišnjak Rad Matice srpske.

Izdanja Matice srpske, kao i izdanja Biblioteke i Galerije Matice srpske, razmenjuju se sa preko 200 inostranih ustanova kulture.

U nizu današnjih naučnih projekata Matice srpske najviše ih je iz oblasti lingvistike, a najveći su Srpski biografski rečnik čiji azbučnik sadrži oko 40.000 imena značajnih ličnosti do 1945. i Leksikon pisaca Jugoslavije, od koga su štampana četiri toma enciklopedijskog formata, a očekuju se još dva. Matica izdaje posebna izdanja naučnih monografija i bibliografija.

Za kulturu u bivšoj Jugoslaviji od prvorazrednog značaja bilo je donošenje tzv. Novosadskog dogovora o srpskohrvatskom jeziku, što je rezultiralo jedinstvenim Pravopisom i Rečnikom srpskohrvatskog književnog jezika čije je izdavanje započeto kao zajednički projekat Matice srpske i Matice hrvatske, ali je ova druga posle drugog toma odustala od rečnika, kao i od pravopisa. Matica srpska je dovršila rečnik u šest tomova sa nepromenjenom koncepcijom. Uz veliki broj naučnih knjiga, pretežno monografija iz humanističkih nauka, Matica je pripremila i štampala i znatan broj knjiga iz prirodnih nauka, na primer iz projekata kompleksnog izučavanja Vršačkih planina i Fruške gore, te višedisciplinarnih dela, posebno monografija naselja. Matičnim projektima i izdanjima ostvarena je u drugoj polovini XX veka zavidna produkcija naučnih rezultata i po broju i kvalitetu. Naučni skupovi koji se održavaju nekoliko puta godišnje često su interdisciplinarni, jer to omogućuje struktura Matičinih članova saradnika.

Iz svega navedenog očigledno je da Matica srpska poseduje jednu od najbogatijih kulturnih riznica u našoj zemlji.

I pored toga što je Zakonom o Matici srpskoj uređeno da njen rad i delatnost finansira Ministarstvo za kulturu i medije, iz pokrajinskog budžeta će se ubuduće sufinansirati, u granicama finansijski mogućnosti, pojedini programi i projekti ove ugledne kulturne i naučne ustanove.